|
Boletín Oficial del Arzobispado de Santiago |
||
BIBLIOGRAFÍACARLOS GARCÍA CORTÉS. O Cura de Fruíme Diego Antonio de Cernadas e Castro (I702-I777 Instituto Teolóxico Compostelano. SANTIAGO DE COMPOSTELA, 2002 O profesor do ITC Dr. D. Carlos García Cortés, infatigable investigador histórico, acaba de publicar unha biografía do primeiro dos Curas de Fruíme que destacaron no mundo da Literatura. Primeiro no tempo, xa que fol antecesor de outro escritor, Francisco Antonio de Castro, o coñecido como segundo Cura de Fruíme, e primeiro, tamén, pola cantidade da súa producción literaria. Non é esta a primeira vez que o profesor García Cortés escribe sobre Cernadas. Fíxoo xa pre parando este terceiro centenario do nacemento de Cernadas en varios articulos incluídos na revista «Lumieira». Agora, con este libro, adiántase ás publicacións que se han facer nas proximidades do Día das Letras Galegas que sexa adicado ó Cura de Fruíme, e responde deste xeito ás demandas do Concello de Lousame, a demarcación municipal de Fruíme, e, ós deberes de xustiza que ternos todos, especialmente os Sacerdotes do Presbiterio compostelán, para con ese irmán noso do século XVIII. A falta de estudios e de datos fiables respecto desta figura clerical e literaria obrigou a García Cortés a un traballo intenso, e, poio tanto, moi meritorio, de pescuda e de contrastación de informes, para poder ofrecernos esta obra especialmente valiosa. Gracias á súa positiva teima, pode desmentir a Neira de Mosquera. que afirmou que nada da obra de Cernadas fora dada a coñecer en vida do escritor. Tamén corrixe García Cortés datos proporcionados por Rivas Trotiño, a quen Cortés louva, aínda que non acertara ó considerar á nai de Cernadas corno membro de familia nobre e por non ter atopado datos dos pais do Cura de Fruíme nos libros parroquiais da freguesía compostelá de San Fructuoso. Este camiño, coma outros, percorreuno. con feliz éxito. García Cortés. Verbo da data de nacemento de Cernadas, acepta Cortés a opinión de López Ferreiro, que a poñía no 1702; pero engade, pola súa conta, o deica agora inédito documento acreditativo do bautismo de Diego Antonio, a partida tomada do libro parroquial de S. Fructuoso, no que se acredita que recibiu o sacramento da rexeneración o 18 de marzal do año 1702. O que ven dicirnos que nacera moi pouco antes, xa que adoitaban bautizar os fillos pouco despois do nacemento. Pola partida sabemos que os pais de Diego Antonio foron o secretario Antonio Cernadas e María Antonia de Castro. Estes datos permitíronlle a García Cortés investigar as orixes familiares de Diego Antonio e atopounas no libro de matrimonios de S. Bieito do Campo. no que consta que Antonio de Zernadas (así escribiron o apelido na partida) e María Antonia de Castro, santiaguesa, uníronse en matrimonio o 20 de Xullo de 1700. A acta sitúa a familia Cernadas na parroquia de S. Pedro de Borrifáns, no concello de Cesuras. Antonio de Cernadas exerceu como secretario da Universidade en dúas ocasións e, á súa morte, foi sustituido por un sobriño. Casou dúas veces: a primeira. con María Antonia de Castro. coa que tivo catro fillos, o primeiro deles Diego Antonio. que veu ó mundo no domicilio familiar da rúa do Franco; o segundo, con Bernarda Méndez Somoza, e nacéronlles tres novos fillos. Un irmán de pai e nai, Luis Antonio. tamén foi sacerdote e exerceu na parroquia de Santa Baia de Oza. Diego Antonio. de familia moi relacionada co ambiente eclesiástico compostelán, pois párrocos e cóengos exercen de padriños de algúns dos seus irmáns. tivo a primeira escola, sobre todo polo que se refire ás conviccións cristiáns. no mesmo fogar no que veu ó mundo. Por outra parte, o tenor cultural familiar, arrequecido polas amistades dos pais, axudáronlle a medrar culturalmente. Os estudios humanísticos levounos a cabo no colexio que en Compostela tiña a Compañía de Xesús, á beira da actual igrexa da Compañía. á que el como alumno terá ido moitas veces a cumprir os seus deberes cristiáns. A vinculación ós xesuítas porra de manifesto escribíndolle ó P. Isla, o autor do «Fray Gerundio de Campazas»: «en sus escuelas y en sus aulas se formó mi educación desde la puericia». Aínda que a Compañía tiña facultades para preparar ós aspirantes ó Sacerdocio, as pescudas de García Cortés lévano á conclusión de que Diego Antonio estudiou Artes e Teoloxía no Colexio de Fonseca. Rexeitou o título de doctor, co que algúns o distinguiron, e confesouse como pertencente a grados inferiores no mundo académico. E significativa esta cuarteta por él firmada: «Predicador de aldea por revoque/ Bachiller in utroque/ por Fruíme graduado/ en todo lo que sea Licenciado». E hai un documento acreditativo do seo bacharelato en Teoloxía que leva a data do 31 de xaneiro do año 1729. Nos seus escritos demostra unha boa preparación en ciencias eclesiásticas, e ata consta que. polo menos durante un mes, foi substituto do mestre Mosquera na cátedra universitaria da que este era titular. Ós doce anos recibírono como clérigo nunha cerimonia que oficiou o bispo auxiliar Jaspe Montenegro. Tardaría moitos anos en dar os seguintes pasos dentro da Clerecía. En 1731 obtivo a parroquia que rexería toda a vida, a de S. Martiño de Fruíme. Agora sí que tiña que chegar ó Sacerdocio e fíxoo de xeito rápido, previa dispensa de prazos, no mes de Nadal nese 1731, cando contaba vintenove anos. Deuse a casualidade de que o arcebispo Del Yermo e Santibáñez estaba facendo a visita pastoral na cidade de Betanzos, e foi nela, preto das raíces familiares de Borrifáns, donde Cernadas chegou á ordenación sacerdotal. Xa en xullo fora nomeado Párroco de S. Martiño de Fruíme. freguesía de presentación do mosteiro de S. Martiño Pinario. e non deixaría a parroquia ata que o chamou a morte no 30 de marzal de 1777. Non son moitas as testemuñas da súa actividade como párroco: pero son suficientes para que nos quedara del a impresión máis positiva: «exerceu o ministerio de ho pastor, a caridade cos pobres. o exercicio de piedade»: «foi un párroco moi celoso»: «párroco admirable pola súa paternal e caritativa condición...». Son notas escritas polos biógrafos e recollidas por García Cortés. Pero ó longo dos seus escritos vaise observando que o talante de Cernadas era modélico. Por exemplo, na súa adicación a fomentar a devoción á Virxe das Dores, á que lle adica 33 composicións. A parroquia era pequena. Descríbea el mesmo deste xeito: «ochenta familias hai/ en mi parroquia aldeana,/ y el año se pasa en que/ sólo una réquiem se canta». É dicir, que non morría máis dun feligrés algún ano. Non embargantes, rexeitou sempre os ofrecementos que se lle fixeron para acadar destiños de máis relevancia. Ademáis de ser bó sacerdote. foi un fondo amante desta Galicia que agora quere reivindicalo, e non é sen tempo, como unha das súas figuras históricas, non só polo que escribiu en Galego, que non foi moito, senón polo amor que lle tivo á patria pequena que o acolleu coma fillo. Enfrontouse co cóengo Rioboo Seixas, seu amigo, porque o membro do Cabido compostelán o calificara de «cura con resabios de galego». Outros capitulares foron víctimas dos seus versos, como son os casos dos apelidados Fole e Fariña. Defende vigorosamente a presencia de Santiago apóstolo en Compostela e nega dun xeito semellante que Prisciliano fora galego. O historiador P. Flórez é un dos seus inimigos neste senso, ademais de posicionarse Cernadas en favor da autoría da «Salve» por parte de S. Pedro de Mezonzo. Pero tamén sofren os seus ataques outros historiadores como Francisco de la Huerta, Méndez de Silva e Juan de Mariana. No fondo de todo, sempre o amor a Galicia. Á rexión na que naceu, vivíu e morreu chámalle «Nai» cando escribe acerca do P. Feixoo, seu amigo. O Cura de Fruíme, que foi Arcipreste de Postmarcos de Arriba e predicador con licencias perpetuas, confesa, con evidente sorna, que tamén exerceu de «examinador fortuito de confesores», tivo a pluma como un instrumento de apostolado, de vindicación e de louvanza. García Cortés traballou arreo para completar o catálogo das obras que teñen clara paternidade cernadiana e de outras que lle son atribuídas e que mostran familiaridade verbal e de estilo coas que se consideran autenticamente xenuínas. Eran dous, aparte da recuperación biográfica, os obxectivos da obra: «catalogación» e «antoloxía poética galega». Máis da metade do libro de García Cortés adícase a estes dous propósito. Xa deixo memoria dos «Petitorios», escritos propagandísticos da devoción ás Dores de María. Darei noticia de outros traballos a modo de simples mostras. Hei de poñer en primeiro lugar a Novena de preparación á festa de Santiago, moitas veces editada e da que aínda hoxe, na nova liturxia do novenario. hai lugar para as oracións compostas por Cernadas, se ben un pouco actualizadas na súa linguaxe. Motivo de inspiración, e tamén de devoción, foi a inauguración da igrexa do Carme en Padrón, anexa ó convento dos Carmelitas. Na morte do Conde de Priegue, D. José Ozores, antepasado do actual posesor do título, bó amigo e noutros tempos veciño de quen firma esta recensión, escribiu Cernadas o «romance heroico» nas exequias. Atribúe García Cortés a Cernadas a composición duns vilancicos para a Catedral santiaguesa que deberían cantarse na noite de Navidade do ano 1757. Como era obrigación dos mestres de capela ofrecer cada uno novas obras, se temos en conta as relacións amistosas do Cura de Fruíme na Basílica, non resulta raro que fora él un dos letristas elexidos. Probablemente, segundo o profesor García Cor tés, escribiu Cernadas o folio sobre a obra de Isla «Fray Gerundio de Campazas». Se ben eran amigos. non lle gustaron a Cernadas algunhas cousas da sátira de Isla contra certos predicadores. Non foi alleo ós grandes acontecementos nacionáis: eis as súas voces métricas nas exequias de Fernando VI, as aclamacións en honra de Carlos III e a carta sobre as virtudes de María Amalia de Saxonia. Entre os inéditos de Cernadas lémbranos o autor da biografía os sonetos de homaxe ó cóengo Gondar e tres en Galego. Cérrase o libro de García Cortés coa antoloxía poética en Galego: carta-cuenta na coronación de Carlos III: décimas para a marquesa de Camarasa: a sátira contra o mariño portugués Carballo, que, acometido por un touro no curro de Noia, quixo mercar o animal: a sátira contra o cóengo Fole os versos contra o capitular Rioboo: outra sátira na que se mete outra vez con Fole, nesta ocasión asociado ó seu colega de cabido Fariña; os versos ós bispos Riomol e Varela Fondevila, etc. Abondan estes datos para deixar constancia da nova obra de García Cortes. Témoslle que agradecer que unha grande parte da súa tarefa investigadora a veña adicando ó Presbiterio compostelán e á historia recente da Mitra Santiaguesa. Aporta así moitos datos que poden facilitar a desexada continuación do ricaz legado de López Ferreiro, ese capitular e historiador sempre admirado. García Cortés e o Instituto Teolóxico Compostelano adiántanse deste xeito á merecida memoria de Cernadas nunha celebración do Día das Leras Galegas. E fanno cum libro de contido magnífico. X.P.L. RAMÓN HERRANDO PRAT DE LA RIBA. Los años de seminario de Josémaría Escrivá en Zaragoza (1220-1925). El Seminario de San Francisco de Paula. Instituto Histórico «Josémaría Escrivá». RIALP. MADRID, 2002 La canonización de Josemaría Escrivá de Balaguer y la creación del Instituto Histórico que lleva su nombre y se dedica a la investigación de su pensamiento, su obra y su vida estimulan estudios y trabajos sobre esta gran personalidad eclesiástica que ha sabido abrir un cauce para la santificación del hombre a la luz de las orientaciones evangélicas. Cuanto más se conozca al hombre, mejor entenderemos los caminos asumidos para conseguir ese ideal de santidad, cuya semilla Dios ha depositado en nuestro corazón. Don Ramón Herrando, que recientemente ha sido nombrado para el más importante cargo de la Prelatura del Opus Dei en España, hace veintiséis años que recabó algunos datos que hoy aparecen en este libro de su autoría. No era su intención entonces escribirlo; pero su curiosidad de investigador y. sin duda, su devoción por Don Josémaría, le llevaron a recabar información sobre la estancia del Fundador en Zaragoza como alumno del Seminario y de la Facultad de Derecho de la Universidad. Ahora, decidido a escribir el libro, ha puesto mayor énfasis en la formación seminarística de Mons. Escrivá. El subtítulo del libro nos lleva al Seminario en el que San Josémaría hizo los estudios teológicos. No fue el Seminario Diocesano de Zaragoza sino el de S. Francisco de Paula, que ocupaba espacios del edificio de San Carlos. La decadencia de vocaciones en el siglo XIX, en su segunda parte, llevó a algunos obispos a la erección de seminarios para pobres intentando de esta manera facilitar el acceso al Sacerdocio a hijos de familias humildes. El primer paso lo dio la diócesis de Vic en 1861: la revolución de 1868, con repercusión notable en las vocaciones propició el progreso de la decisión episcopal. Es así cómo nace, en 1886. el cesaraugustano de San Francisco cíe Paula. fundado por el Cardenal Francisco de Paula Benavides y Navarrete. Mons. Escrivá había estuchado dos años en el seminario de Logroño, desde 191% a 1920. En septiembre de este último ano, cursado ya el primero de Teología. Don Josémaría, por consejo de su padre, busca la continuación de la Teología en una ciudad universitaria para poder matricularse en Derecho, como es también la sugerencia paterna. Y eligió la ciudad de Zaragoza, la más cercana al lugar de residencia familiar. Logroño. y posiblemente porque allí residía un tío suyo, canónigo de la Catedral. Por cierto que este familiar, que tantos domingos sentó a la mesa a su sobrino, enfriaría sus relaciones con los Escrivá cuando, muerto el padre de Don José María, en 1924, la familia decide instalarse en la capital maña. El Seminario de San Francisco de Paula, hecho para pobres, dejó de tener esta dedicación exclusiva en el año 1897, y Escrivá pagó media pensión, completando con ella la media de que gozaba en el centro. A partir del curso 1922-1923, cuando es nombrado Inspector, ya no tiene que pagar nada, pues la sustentación se la ofrecen a cambio de la tarea formativa que lleva a cabo en favor de sus compañeros e incluso tiene une retribución económica a mayores, cuya cuantía, al día de hoy, resulta ridícula. El tiempo en el que Escrivá estudió en Zaragoza fue muy movido, con problemas sociales de relieve y la consiguiente inestabilidad. El colmo de este incómodo ambiente es el asesinato del Cardenal Arzobispo Soldevila en la tarde del 4 de Junio de 1923, cuando el Purpurado acudía a visitar las Escuelas del Asilo de Niñas de las Hijas de la Caridad. El suceso tuvo un impacto profundo en todos los medios, con mayor realce, como es natural, en el eclesiástico. La tarea diocesana hubo de asumirla el Obispo Auxiliar, Miguel de los Santos Díaz Gómara, aunque pronto fue sustituido por el elegido Vicario Capitular, D. José Pellicer. El autor del libro hace un recorrido por el régimen entonces vigente en los Seminarios españoles, tanto en el aspecto disciplinar como en el académico. La vida era austera, porque las posibilidades económicas no daban para exquisiteces. El plan de estudios, el habitual en centros similares de rango universitario, como el que tenía la Pontificia de Zaragoza, a cuyas aulas acudían conjuntamente los residentes en el Seminario Diocesano y los del de San Francisco de Paula. En lo espiritual, la Misa diaria y. ya en tiempo de Escrivá, la frecuencia de la comunión, estimulada años antes por el papa san Pío X. Dos devociones, además de la de la Eucaristía, primaban en el Seminario: la mariana y la del Sagrado Corazón de Jesús. La Asociación del Apostolado del Sagrado Corazón contó con Escrivá, al principio, como Celador, y. después como Viceditector. Entre los alumnos del Seminario, en su mayoría de procedencia rural, destacaban los que tenían origen urbano. Don Josemaría era uno de éstos. Posiblemente fue su talante y su educación lo que en un momento ciado, le creó problemas, hasta el punto de que se dudó de si debía continuar como seminarista. No duraron mucho los reparos y prueba de ello es que pronto se le encomendó la tarea de formar parte del equipo directivo en calidad de Inspector, como ya se ha dicho. En el ejercicio de esta misión, muy cercana a los alumnos de la sección que se le encomendó, destaca por su comprensión y la escasez de castigos que imponía, muchos menos que cualquiera de sus colegas. No le faltó la prueba como Inspector. Se la proporcionó un alumno que le doblaba en años, inscrito en los cursos entonces llamados de Carrera Breve, que llegó a ofenderle de palabra y de obra. Años después, ejerciendo éste de capellán en una residencia, escribió palabras de cariño a Escrivá y le pidió perdón. Académicamente son los Sobresalientes los que destacan en el expediente de Josemaría Escrivá. Para simultanear los estudios teológicos con los civiles era preciso obtener la correspondiente licencia del Arzobispado. A la muerte del Cardenal Soldevila, el Vicario Capitular facilitó más la satisfacción de este deseo. Escrivá era conocido entre sus compañeros de la Facultad de Derecho como «el curilla» y alguno de ellos fue favorecido con clases de latín, impartidas por Escrivá a título gratuito, para poder enfrentarse con éxito a la asignatura de Derecho Romano. Un profesor le instó, incluso, a hacer el examen final en la lengua del Lacio, y ambos, profesor y alumno, según atestiguan las crónicas, superaron la prueba con todo honor. Para poder ejercer como Inspector recibió la Prima Clerical Tonsura, a la que irían siguiendo los restantes pasos hacia el Presbiterado en tiempos sucesivos. Para ello necesitó la dispensa de edad. Eran diez meses los que le faltaban para cumplir la mínima canónica. Y el 28 de marzo de 1925, mons. Díaz Gómara le confirió el Presbiterado. El 30 celebraría su primera Misa en la Capilla del Pilar. La paciencia del autor del libro le permitió recabar informes de parientes y compañeros de estudios de Don Josémaría y las respuestas, todas ellas laudatorias, se re cogen textualmente en esta publicación. En ella tenemos también datos sobre las fuentes usadas para la elaboración de esta etapa biográfica de Escrivá; el reglamento del Seminario y el acta de su fundación: actas de la Asociación del Apostolado del Sagrado Corazón: el conjunto de anotaciones en el Libro de Cuentas del Seminario durante el quinquenio en el que estudia en él el biografiado: los testimonios de veintidós personas, por orden alfabético; los ciatos «de vita et moribus» que los superiores de Don Josémaría fueron anotando; los expedientes de las Sagradas Órdenes: los diarios del Inspector del San Francisco de Paula. Escrivá; noticia del único número de «La Verdad», la publicación no continuada del Seminario de San Fran cisco de Paula: los impresos que había que cubrir en este centro y. por último, los planos de los dos pisos que ocupaba. Un índice alfabético de personas facilita la consulta de la intervención de cada una de las que son citadas en el libro. Creemos que es una excelente aportación que se hace para completar las biografías de San Josemaría Escrivá, ninguna de las cuales había descendido a tantos de talles como los que anota Herrando Prat de la Riba. No podemos menos de suscribir las palabras del Prelado del Opus Dei, Mons. Javier Echevarría, que alaba, porque se lo merece, el «riguroso esfuerzo investigador del autor». Como nos sumamos también, con mucho gusto –con el que hemos leído la obra–, al deseo de Mons. Echevarría: que «a la luz de su ejemplo (el de San Josémaría), verdaderamente heroico ya en los primeros años, los lectores tendrán posibilidad de admirar la inefable acción de la gracia en las almas bien dispuestas y, al mismo tiempo, podrán echar una ojeada a su propia vida, para ponerla más en sintonía con el proyecto que Dios ha trazado para cada uno de sus hijos». Con el lector que suscribe esta recensión ya se ha alcanzado el objetivo marcado por el autor del prólogo. Mons. Echevarría. J.P.L. MANUEL CALVO TOJO. Nulidad de matrimonio. Sentencia del Tribunal de la Archidiócesis de Santiago de Compostela, publicada en colectánea de Jurisprudencia canónica, n. 56, pp. 417—43 No es novedad que una sentencia del Tribunal Eclesiástico compostelano aparezca en las páginas de esta publicación selectiva. Pero ello no es óbice para que una vez más demos cuenta de la aparición de otra sentencia en la que ha sido ponente el Vicario Judicial santiagués. Dr. D. Manuel Calvo Tojo. Sus intervenciones sientan doctrina clara y razonada, que nos da a conocer, por otra parte. la seguridad con la que se trabaja en la dependencia diocesana de su responsabilidad. Doña M. (nunca aparecen los nombres de personas ni de lugares en las sentencias que merecen el honor de la publicación en las páginas de «Colectánea») con trajo matrimonio con D.V. el 16 cíe agosto de 1997. El 22 de noviembre de 1999 D° N° presentó en el tribunal de su diócesis solicitud de declaración de nulidad de matrimonio, basándose en la incapacidad del demandado para asumir las obligaciones esenciales del conyugio y el error de la esposa sobre cualidades del esposo que redundan en error sobre la verdadera personalidad de éste. Ambos supuestos fueron aceptados y validados en la sentencia pronunciada por el primer tribunal y ni siquiera el demandado apeló la decisión. Y, en cumplimiento de lo establecido en el canon 1682, se apeló de oficio al tribunal de segunda instancia, que es el compostelano. La causa entró en éste el 23 de octubre de 2001, y la resolución definitiva, confirmando la sentencia anterior, se dio cuarenta días después, respondiendo a la urgencia que requiere la legislación canónica actualmente en vigor. En el proceso llevado a cabo por la primera instancia se advirtieron algunos des cuidos, el más importante de ellos el de no haber pedido declaración judicial a cada uno de los litigantes, que, como sostuvo hace años el Dr. Calvo y defiende el Presidente del Tribunal de la Rota Romana, «puede constituir prueba suficiente de nulidad». Tampoco se había solicitado el informe de un psiquiatra. Esta prueba pericial psicológica se llevó a cabo en el tribunal de apelación, y el informe médico corrobora la declaración de la esposa demandante. El ponente compostelano, el Dr. Calvo, hace unas amplias consideraciones sobre el concepto de persona en la legislación de la Iglesia, que ha pasado de considerar sólo el aspecto exterior a la contemplación conjunta de su integridad corpórea y psicológica. Advierte el ponente que la traducción del canon 1095. 3° debiera prescindir del artículo las y, en lugar de hablar de «tas obligaciones esenciales del matrimonio», debería referirse a «obligaciones esenciales del matrimonio». Hace suya el Dr. Calvo la opinión del profesor Aznar de que la esencia del matrimonio es el consorcio de toda la vida. En el informe pericial se lee que el marido demandado sufría, ya antes de casar, un trastorno paranoide, defecto que hace imposible el consorcio de toda la vida antes mencionado. Ilustra el Dr. Calvo esta deficiencia apelando a las exposiciones del profesor García Andrade y de Mons. García Faílde, «teórico de la Psiquiatría y práctico de la judicatura eclesiástica». Éste. Mons. García Faílde, establece que las nupcias celebradas por personas que sufran tal enfermedad pueden ser inválidas muy especialmente por la incapacidad para la relación interpersonal conyugal. También hace el ponente un amplio estudio sobre en y matrimonio. Después de un análisis de la personalidad del demandado y de la demandante, cuya credibilidad parece absoluta, tanto por la coherencia de sus manifestaciones, como por los móviles de conciencia que en todo momento la han impulsado y los esfuerzos que hizo para salvar su matrimonio, y atendidas las disposiciones canónicas, el tribunal compostelano confirmó íntegramente la sentencia pronunciada por el tribunal de origen y declaró nulo el matrimonio por los dos supuestos tenidos en cuenta en primera instancia. Tomó la decisión de prohibir cautelarmente que el demandado pase a nuevas nupcias canónicas e impuso la satisfacción de las tasas procesales a la demandante, la señora oculta bajo la letra M. J.P.L. |